Obesitas: een ziekte van de hersenen voor ze een kwestie van wilskracht wordt

De hypothalamus, die het hongergevoel en het energieverbruik regelt, speelt daarbij een centrale rol. Als het lichaamsgewicht daalt, reageert de hypothalamus op een dreiging en zet hij krachtige verdedigingsmechanismen in gang: de eetlust neemt toe, er wordt minder energie verbruikt en er vormt zich een “obesogeen geheugen”, dat alles in het werk stelt om de verloren kilo’s weer aan te komen. Ontsteking van de hypothalamus als gevolg van een hypercalorische voeding, stress, slaaptekort en hormonale factoren verstoort de neuronen die het hongergevoel en het verzadigingsgevoel regelen, en ook de microglia, de immuuncellen van de hersenen. De respons is niet dezelfde bij mannen als bij vrouwen. Oestrogenen zorgen lang voor een metabole bescherming bij vrouwen, maar die neemt af in de perimenopauze en na de menopauze, een kritieke periode wat het cardiometabole risico betreft.

GLP-1-receptoragonisten zoals semaglutide hebben de behandeling van obesitas grondig veranderd. Ze oefenen hun effecten perifeer en in de hersenen uit. Maar die geneesmiddelen hebben hun beperkingen: gastro-intestinale bijwerkingen, verlies van magere massa, weer aankomen na stopzetting ervan, wisselende respons naargelang van het biologische profiel en het geslacht. Vandaar de groeiende belangstelling voor methoden die directer inwerken op de hersenen, en met name nanogeneeskunde (gebruik van nanopartikels die stoffen naar de neuronale circuits voeren die de eetlust en de energiebalans controleren).

Het is belangrijk zwaarlijvige mensen geen schuldgevoelens aan te praten. Met een combinatie van een gezonde levenswijze en een preciezere op de hersenen gerichte behandeling moet het mogelijk worden obesitas te behandelen voor wat het is: een complexe chronische ziekte, die ingeworteld zit in de werking van de hersenen.